Bruggen die het oversteken waard zijn

Bijna vier eeuwen lang beslechtten de twee grote rivaliserende facties van Venetië, de Castellani en de Nicolotti, hun conflicten op een tweetal zogenoemde ‘vuistbruggen'.

Deze rituele gevechten werden met blote handen uitgevochten, omdat vuisten de enige officieel toegestane vorm van strijd waren, en trokken grote menigten die zich langs de kanalen verzamelden om toe te kijken.

De gevechten begonnen wanneer de strijders positie innamen op de vier hoeken van de brug, gemarkeerd door stenen voetafdrukken die vandaag nog te zien zijn.

Zodra het startsignaal klonk, stormden de rivaliserende groepen naar voren en probeerden ze hun tegenstanders van de brug te duwen. Omdat er geen leuningen waren, belandden veel deelnemers in het kanaal eronder.

De traditie kwam in 1705 ten einde, nadat een bijzonder gewelddadige confrontatie volledig uit de hand liep.

Toch kun je nog altijd op de oorspronkelijke voetafdrukken staan bij Ponte dei Pugni, de beroemdste vuistenbrug van Venetië, of bij zijn zusterbrug, Ponte Santa Fosca in Cannaregio.

Oorspronkelijk hadden de meeste bruggen van Venetië geen leuningen aan de zijkanten, zodat men makkelijker bij het water kon komen en goederen rechtstreeks vanaf boten kon laden of lossen.

In de 19e eeuw werden om veiligheidsredenen op bijna alle bruggen geleidelijk borstweringen en relingen aangebracht.

Vandaag zijn er nog maar twee uitzonderingen, en wie ze oversteekt, ervaart nog altijd een opvallend gevoel van openheid en blootstelling aan het water eronder.

Ponte Chiodo in Cannaregio is een voorbeeld van een privébrug in Venetië: een brug die rechtstreeks naar de ingang van een huis leidt, in dit geval de patriciërswoning van de familie Chiodo.

Het huis is een mooi voorbeeld van een typisch Venetiaanse indeling met twee ingangen naast elkaar: de ene verbonden met de kade via een privébrug, de andere direct aan het kanaal voor aankomsten per boot.

De brug is de laatste jaren steeds populairder geworden, dus bezoek hem bij voorkeur vroeg op de dag om niet te hoeven wachten achter mensen die foto's maken.

Een bezoek in de avond kan bijzonder sfeervol zijn, als je de onrustige gedachte kunt verdringen dat je in het donkere water beneden glijdt.

Deze brug op het eiland Torcello, die teruggaat tot ongeveer de 15e eeuw, dankt haar naam waarschijnlijk aan een plaatselijke legende over een verliefd meisje dat een pact met de duivel zou hebben gesloten.

Tegenwoordig is het een eenvoudige oversteek op weg naar de Basiliek van Santa Maria Assunta, langs het hoofdpad vanaf de vaporetto-halte.

Anders dan Ponte Chiodo lijkt de zogenoemde Duivelsbrug midden in het niets te liggen, omringd door groen. Maar Torcello was niet altijd zo stil: ooit was het eiland net zo bevolkt en levendig als Venetië zelf.

Door hun omvang, ligging en omgeving kunnen sommige bruggen in Venetië moeiteloos doorgaan als uitzichtpunten.

Natuurlijk vind je enkele van de mooiste uitzichten op de bruggen over Canal Grande, waar de belangrijkste waterweg van de stad zich in beide richtingen ontvouwt in een voortdurend wisselende stoet van boten.

Van de vier bruggen over het Canal Grande biedt Accademia-brug misschien wel een van de meest emblematische panorama's van Venetië, terwijl Rialtobrug een van de klassieke uitkijkpunten van de stad blijft.

Het volgende uitzicht is vanaf de derde brug die over het Canal Grande werd gebouwd, Ponte degli Scalzi - en voor veel bezoekers die met de trein aankomen, is dit de eerste brug die ze oversteken.

Sommigen zullen genieten van het uitzicht vanaf de top, terwijl anderen al spijt hebben van hun grote bagage, die over de vele treden van de brug moet worden gedragen.

Hoewel het relatief recent werd voltooid (1934), volgt het een traditioneel ontwerp en traditionele bouwmethode, met één enkele boog over het water en een constructie die bijna volledig uit witte Istrische steen bestaat.

Brug der Zuchten, de enige overdekte brug van Venetië, verbindt het Dogenpaleis met de gevangenissen; door de smalle ramen vingen veroordeelden op weg naar hun cellen hun laatste glimp van de stad op.

Dat moment van berusting zou de naam van de brug hebben geïnspireerd.

Vandaag kun je die route nog steeds volgen tijdens een bezoek aan Dogenpaleis - en daarna misschien je vrijheid vieren met een lekkere gelato.

Riva degli Schiavoni wordt gekenmerkt door een reeks brede bruggen, waaronder enkele van de weinige in Venetië met hellingen. Een daarvan is de Ponte della Paglia, naast Dogenpaleis, waar de promenade langs het water begint.

Langs een groot deel van de waterkant heb je panoramische uitzichten over het Bacino di San Marco, maar deze brug is om één reden bijzonder populair: hij biedt een van de twee beste uitzichten op de Brug der Zuchten.

Het andere uitzicht van buitenaf heb je vanaf de Ponte della Canonica, waar je de Brug der Zuchten ziet met de lagune als decor.

Dit schilderij van Canaletto uit 1732 toont de oorspronkelijke ophaalbrug bij de ingang van Arsenaal van Venetië, bekend als Ponte dell'Arsenale (of Ponte del Paradiso).

Gezien de omvang van de galeien die in het Arsenaal werden gebouwd en de hoogte van hun masten, was een ophaalbrug praktisch noodzakelijk.

Vandaag kunt u een houten replica oversteken, geïnspireerd op het origineel, met bovenaan een glimp van het Arsenaal.

Stel u de pas gebouwde schepen voor die ooit door zijn poorten naar buiten kwamen, toen dit het industriële hart van Venetië was en de bron van zijn maritieme macht.

Ook vandaag is het Arsenaal nog steeds een actief militair terrein.

Vanaf de Ponte del Lovo krijg je een uniek fotomoment: twee symbolen van de stad in één beeld, op een manier die je nergens anders in Venetië vindt.

Voor je ligt een typisch smal kanaal in de wijk San Marco, met gondels die er geruisloos doorheen glijden; op de achtergrond rijst indrukwekkend Campanile van San Marco op.

Omdat de brug op de hoofdroute tussen Rialto en Piazza San Marco ligt, stoppen hier veel mensen voor foto's.

Kom daarom bij voorkeur vroeg in de ochtend.

Burano: Tre Ponti is een houten voetgangersbrug die zich in drie richtingen vertakt boven twee kruisende kanalen, met vanaf het water een uitzicht van 360 graden op de felgekleurde huizen van Burano.

De brug ligt vrij dicht bij de vaporetto-halte van Burano, waardoor het een makkelijke omweg is op weg naar het centrum van het eiland.

Laten we nu kijken naar bruggen die opvallen door hun architectonische ontwerp, elk met een eigen benadering van vorm en constructie.

De Ponte dei Tre Archi is de enige overgebleven brug in Venetië met drie bogen, een ontwerp dat ooit veel voorkwam maar later plaatsmaakte voor de scheepvaartvriendelijkere vorm met één boog.

Met zes trappen en een grotere overspanning dan de meeste bruggen steekt hij het Cannaregio-kanaal over en behoort hij tot de weinige Venetiaanse bruggen die niet aan het Canal Grande liggen, vanwaar je kunt zien hoe relatief grote vaporetti door de middelste boog varen.

Vlakbij ligt de Ponte delle Guglie, de andere brug over het Cannaregio-kanaal.

Voor grote boten die eronderdoor varen kan deze zelfs nog lastiger zijn: vaak laten ze hun hoorn horen terwijl ze door de smalle doorgang manoeuvreren, met beperkt zicht vanuit beide richtingen.

De brug is bijzonder door de vier pinakels aan de uiteinden van de balustrades, terwijl twintig verschillende waterspuwergezichten de boog versieren.

Er is ook een hellingbaan, want de brug ligt aan de belangrijkste voetgangersroute Treinstation Venetië–Rialto: de Strada Nova.

De Ponte dei Meloni is zo vlak dat je hem misschien niet eens opmerkt.

Als je hier aankomt, lijkt het alsof je gewoon over de bestrating van een normale Venetiaanse calle loopt: er zijn geen treden, en de lage borstweringen gaan vaak schuil achter marktkramen.

Het water stroomt er vlak onderdoor, met slechts enkele centimeters ruimte onder de brug, die bij hoogwater bijna kan verdwijnen.

Ponte della Costituzione, de vierde en laatste brug over Canal Grande, valt op door zijn moderne ontwerp en het gebruik van gehard glas in de treden en borstwering, een primeur voor Venetië.

Juist die eigentijdse stijl heeft ook veel kritiek opgeleverd, vooral door het ontbreken van een hellingbaan voor rolstoelen of bagage, de gladheid van het glazen oppervlak en de minimalistische esthetiek, die vaak als moeilijk verenigbaar met de traditionele Venetiaanse architectuur wordt gezien.

Ponte della Costituzione werd in 2008 geopend en verbindt Piazzale Roma, de belangrijkste toegangspoort voor wegverkeer van en naar Venetië, met Treinstation Venetië.

Hoewel je misschien zou denken dat dit de nieuwste brug van Venetië is, komt die eer toe aan een nabijgelegen oversteek: Ponte Valeria Solesin, geopend in 2017 en vernoemd naar een jonge Venetiaanse onderzoekster die omkwam bij de terroristische aanslag in het Bataclan in Parijs in 2015.

Hij verving een oudere brug die het voormalige slachthuis met het treinstation verbond, een route die ooit door talloze runderen op hun laatste tocht werd afgelegd.

Zoals de naam al doet vermoeden, is de Ponte dei Tre Ponti geen enkele brug, maar een knooppunt van drie bruggen die samenkomen op een centraal platform. Daarvandaan vertrekt een vierde tak, waardoor van bovenaf een kruisvormige plattegrond ontstaat.

Verwarrend? De verklaring ligt in de geschiedenis: de naam stamt uit de oorspronkelijke structuur met drie bruggen.

Toen in 1933 het kanaal Rio Novo werd uitgegraven, kwam er een vierde tak bij, maar de historische naam bleef.

Hoewel je misschien zou verwachten dat een brug de kanaaloevers haaks ontmoet, is dat in het dichtbebouwde stedelijke weefsel van Venetië niet altijd mogelijk.

Sommige bruggen liggen daarom schuin, waardoor een zogeheten 'ponte storto' ontstaat.

Een duidelijk voorbeeld is de Ponte Marco Polo, naast het historische huis van de beroemde Venetiaanse ontdekkingsreiziger.

Ponte della Donna Onesta (‘de brug van de eerlijke vrouw’) is een evocatieve naam die meteen allerlei legendes oproept.

De brug is volledig gemaakt van gietijzer, een zeldzaamheid in de stad, omdat veel vergelijkbare ijzeren bruggen later door corrosie zijn vervangen.

Je kunt hem oversteken op de route tussen Frari-basiliek en San Barnaba, dus het is de moeite waard om een kleine omweg te maken en hem in je wandeling op te nemen.

De meeste bruggen in Venetië zijn omgeven door legendes, sommige zelfs geworteld in historische feiten.

De bruggen in dit gedeelte vallen visueel niet bijzonder op, maar hun betekenis en symboliek onthullen een diepere laag van de stad.

Je waardeert ze het meest wanneer je hun verhalen kent - anders loop je er misschien zomaar langs zonder ze op te merken.

De Ponte San Canzian (ook bekend als Ponte San Canciano) is vooral bekend om zijn paar ijzeren haken die op ankers lijken en ‘ancorette' worden genoemd.

Hun doel was veel minder vrolijk dan hun uiterlijk doet vermoeden: ze werden gebruikt om de resten van geëxecuteerde misdadigers als publieke waarschuwing tentoon te stellen.

Het lichaam werd in vier delen gesneden, waarbij elk kwart aan een haak werd gehangen, gericht naar een van de windstreken — een onmiskenbare boodschap aan wie Venetië binnenkwam.

Ironisch genoeg zou het aanraken van de ancorette tegenwoordig geluk brengen: een teken dat je, anders dan degenen die hier ooit werden getoond, nog heel bent!

Maar als het lichaam in vier delen werd verdeeld, waarom zijn hier dan maar twee haken?

De andere twee, inmiddels verdwenen, stonden ooit naast de Ponte dei Squartai - letterlijk de ‘Brug van de Gevierendeelden' - een naam die weinig twijfel laat over zijn vroegere functie.

Het hoofd van de terechtgestelde werd afzonderlijk tentoongesteld op Piazza San Marco, op een zuil van rood porfier bij de zuidelijke hoek van de Basiliek van San Marco.

Het gebied rond de Ponte delle Tette maakte ooit deel uit van de gereguleerde rosse buurt van Venetië.

Onder de Venetiaanse Republiek was prostitutie beperkt tot dit deel van de stad, waar sekswerkers zich mochten tonen vanuit nabijgelegen ramen en balkons - en zelfs vanaf de brug zelf.

Ook vandaag kun je nog dwalen door het doolhof van smalle calli in de voormalige rosse buurt, bekend als de Carampane. Vond je de straten rond San Marco al smal, dan zijn deze doorgangen nog krapper, maar veel stiller dankzij het ontbreken van grote toeristenmassa's.

Het grote schilderij van Gentile Bellini in Gallerie dell'Accademia toont een wonder dat volgens de overlevering in 1370 plaatsvond. Tijdens een processie viel een fragment van het Ware Kruis (het kruis waaraan Jezus Christus werd gekruisigd) in een kanaal en zou het op wonderbaarlijke wijze boven het water zijn blijven zweven, tot een uitverkoren man het terughaalde.

De brug die met deze gebeurtenis verbonden is, is Ponte San Lorenzo. De huidige stenen brug met één boog verschilt van de drieboogige constructie die hier stond ten tijde van het wonder én toen Bellini de scène rond 1500 schilderde.

Als je de brug oversteekt en naar het zuiden kijkt, zie je duidelijk hoe scheef de klokkentoren van de kerk San Giorgio dei Greci staat.

Opvallend genoeg zijn veel van de bruggen die je vandaag ziet niet zo oud als de rest van Venetië.

De Venetiaanse Republiek was een maritieme macht die draaide om vervoer over water, en de kanalen werden vooral per boot bevaren; daardoor was het aantal bruggen ongeveer een kwart van wat het nu is.

Na de val van de Republiek in 1797, vooral onder Oostenrijks bestuur, werd Venetië geleidelijk meer op voetgangers gericht. Het bestuur benaderde de stad vanuit een meer landgebonden stedelijke logica, gevormd door de manier waarop steden in Centraal-Europa doorgaans werden begrepen en beheerd.

In deze periode werden veel kanalen stap voor stap gedempt of omgevormd tot straten, waardoor de zogenoemde 'rio terà' ontstonden, en er werd een groot aantal nieuwe bruggen gebouwd.

Ook de spoorverbinding met het vasteland werd toen aangelegd: de 3,6 km (2,2 mijl) lange spoorbrug die Venetië met het vasteland verbindt.

Het is verleidelijk om je voor te stellen hoe de plattegrond van Venetië zich had kunnen ontwikkelen in een parallelle wereld waarin zijn maritieme cultuur nooit was vervaagd…